Bán dẫn là xương sống của nền kinh tế kỹ thuật số hiện đại, đóng vai trò quan trọng trong mọi quy trình, từ điện thoại thông minh, xe điện đến hệ thống năng lượng tái tạo. Không đứng ngoài xu hướng này, Việt Nam xác định công nghiệp bán dẫn là một trong những lĩnh vực ưu tiên trong phát triển kinh tế. Nhu cầu về nhân lực bán dẫn có tay nghề cao đang tăng vọt, đặc biệt khi nhiều công ty sản xuất chip quốc tế lớn có kế hoạch tăng cường sự hiện diện của mình tại Việt Nam. Tuy vậy, đứng trước cơ hội vàng này, Việt Nam lại đang đối mặt với một khoảng trống lớn trong nhân lực có tay nghề.
Việt Nam hiện đang có nhiều chính sách thiết thực để hiện thực hóa cam kết phát triển lực lượng lao động ngành bán dẫn. Quyết định số 1017/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ đề ra Chương trình phát triển nguồn nhân lực ngành công nghiệp bán dẫn đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050. Gần đây, Nghị quyết 71 – được Bộ Chính trị thông qua vào tháng 8 năm 2025 – công nhận vai trò quan trọng của giáo dục nghề nghiệp (GDNN) trong việc trang bị cho lực lượng lao động của Việt Nam các kỹ năng cần thiết, đáp ứng nhu cầu chuyển đổi xanh và chuyển đổi số của nền kinh tế. Nghị quyết này cũng nhấn mạnh việc cần cải thiện chất lượng các chương trình đào tạo hiện tại để nâng tầm vị thế của đào tạo nghề Việt Nam trên trường quốc tế.
Trong bối cảnh này, đại diện các bên liên quan tới việc hình thành hệ sinh thái bán dẫn cho Việt Nam, bao gồm đại diện các cục, vụ thuộc Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT), các trường cao đẳng, đại học, các hiệp hội ngành nghề và doanh nghiệp, đã có chuyến thăm Đức trong một tuần tham quan học tập để có được kinh nghiệm trực tiếp về đào tạo lao động cho ngành này tại Đức, cũng như đặt nền tảng cho hợp tác giữa hai quốc gia tại lĩnh vực này trong tương lai. Chuyến đi học tập nhằm cung cấp thông tin về cách thức quản trị và khuôn khổ thể chế của Đức đối với cơ chế đào tạo kép, xác định các yêu cầu về năng lực công nghiệp bán dẫn, chuẩn hóa các chương trình và chương trình đào tạo hiện đại, đồng thời khởi xướng quan hệ đối tác giữa Việt Nam và Đức, nhằm hỗ trợ hơn nữa việc thiết lập mạng lưới hợp tác đào tạo chất bán dẫn Việt Nam – Đức.
Ba bài học rút ra từ chuyến tham quan học tập:
Doanh nghiệp phải đồng hành. Việc đào tạo lực lượng lao động không thể chỉ được thúc đẩy bởi chính phủ hoặc các cơ sở giáo dục. Chỉ khi có sự tham gia của doanh nghiệp, bài toán về lao động ngành bán dẫn mới có lời giải. Tại Đức, các công ty là những người đồng thiết kế và đồng tài trợ cho hệ thống đào tạo – một nguyên tắc Việt Nam có thể cân nhắc khi xây dựng và cải thiện hệ thống giáo dục đào tạo để đảm bảo luôn đáp ứng nhu cầu của thị trường.
Giáo dục nghề nghiệp đóng vai trò thiết yếu. Khoảng 70% lực lượng lao động trực tiếp đến từ đào tạo nghề. Ông Đồng Xuân Trường, Phó Vụ trưởng Vụ Kế hoạch và Tài chính, Bộ GD&ĐT, chia sẻ tại hội thảo bế mạc:
“Thông qua chuyến đi này, chúng tôi nhận thấy ngành công nghiệp bán dẫn có nhu cầu lớn nhân lực cả ở trình độ đại học và giáo dục nghề nghiệp. Đặc biệt, trong các phân khúc Chế tạo wafer và Lắp ráp, kiểm thử và đóng gói (ATP) cần tới khoảng 70% nhân lực qua đào tạo nghề. Để cung cấp nguồn nhân lực đáp ứng nhu cầu ngành công nghiệp bán dẫn, cần có sự đồng hành, phối hợp chặt chẽ của các bên liên quan, trong đó sự đầu tư của nhà nước và đóng góp của doanh nghiệp đóng vai trò đặc biệt quan trọng.”
Con số này một lần nữa nhấn mạnh việc: Các kĩ thuật viên và sinh viên nghề không phải diễn viên phụ – họ là một phần không thể thiếu trong chuỗi giá trị ngành công nghiệp bán dẫn.
Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các bên. Việc áp dụng những kinh nghiệm này vào thực tiễn đòi hỏi sự hợp tác phối hợp giữa tất cả các bên liên quan. Sau chuyến đi, các đại biểu đều có chung một tầm nhìn: trở thành ‘người sáng lập’ mạng lưới các bên liên quan và là đại sứ cho lĩnh vực bán dẫn tại Việt Nam.
Bên cạnh đó, chuyến tham quan học tập này góp phần đánh giá tiềm năng hợp tác đào tạo nghề giữa hai nước và thiết lập một mạng lưới các bên liên quan trong lĩnh vực bán dẫn. Với những hiểu biết và bài học kinh nghiệm từ chuyến đi này, đoàn trở về nước với kiến thức và nhiệm vụ thúc đẩy sự phát triển và thay đổi tích cực trong hệ thống đào tạo lao động chất bán dẫn của Việt Nam.
Chuyến thăm học tập được thực hiện trong khuôn khổ hoạt động do Bộ Hợp tác Kinh tế và Phát triển CHLB Đức (BMZ) ủy quyền, do Tổ chức Hợp tác Quốc tế Đức (GIZ) tại Việt Nam thực hiện.
